BASİT YARGILAMA USULÜ

BASİT YARGILAMA USULÜ NEDİR?

Seri muhakeme usulü soruşturma-savcılık aşamasına ilişkin bir usul iken, basit yargılama usulü kovuşturma-mahkeme aşamasına ilişkindir.

Belirli ağırlığa ulaşmamış suçlar bakımından, ceza yargılamasına hakim olan sözlülük-doğrudanlık ilkelerinden vazgeçilen basit yargılama usulünde yazılı yargılama yapılır.

HANGİ SUÇLAR BASİT YARGILAMA USULÜNE TABİDİR?

Basit yargılama usulüne tabi suçlar, suç tipine göre değil, cezaya göre belirlenmiştir. Buna göre;

• -          Sadece adli para cezasını gerektiren suçlar,
• -          Üst sınırı 2 yıl hapis cezası olan suçlar,
• -          Adli para cezası ile birlikte veya adli para cezasının seçenek yaptırım olarak belirlendiği üst sınırı 2 yıla kadar olan suçlar basit yargılama usulüne tabidir.

HANGİ DURUMLARDA BASİT YARGILAMA USULÜ UYGULANMAZ?

Bu konudaki düzenleme seri muhakeme usulü ile aynıdır. Çocukların, sağır ve dilsizlerin ve akıl hastaların sanık olduğu davalarda basit yargılama usulü uygulanmaz. Muhakeme şartı (izin, şikayet) gerektiren suçlarda da basit yargılama usulü uygulanmaz.

Basit yargılama usulüne tabi bir suçun, bu usule tabi olmayan bir suçla birlikte işlenmiş olması halinde basit yargılama usulü uygulanmaz.

HAKİMİN BASİT YARGILAMA USULÜNÜ UYGULAMA KONUSUNDA TAKDİR HAKKI VAR MIDIR?

Seri muhakeme usulünde savcının bağlı yetkisi olmasına karşın, basit yargılama usulünün uygulaması hakimin takdirindedir.  CMK 251.madde “basit yargılama usulü uygulanmasına karar verilebilir” diyerek takdir hakkını hakime bırakmıştır.

HAKİM BASİT YARGILAMA USULÜNÜ UYGULAMAYA NE ZAMAN KARAR VERİR?

Bu konuda yasada açık bir düzenleme olmamakla birlikte basit yargılama usulünün mahiyeti gereği tensiple birlikte karar verilmesi gerekir. Zira basit yargılama usulü uygulamaya karar veren mahkeme, tensiple birlikte iddianameyi sanığa ve mağdura tebliğ ederek 15 gün içinde yazılı beyanlarını sunmasını ister.

BASİT YARGILAMA USULÜ NASIL İŞLER?

Davada basit yargılama usulünün uygulanabileceğine kanaat getiren mahkeme, sanığa ve varsa şikayetçiye veya mağdura iddianameyi tebliğ ederek yazılı beyanlarını sunmaları için 15 gün süre tanır.  Tebligatta duruşma yapmadan hüküm verileceği belirtilir. Mahkeme, kendiliğinden bilgi belge toplama ihtiyacı duyarsa ilgili yerlere yazı yazar.

Taraflara verilen 15 günlük süre dolduktan sonra dosya mahkemece ele alınır. Duruşma yapılmadan, savcının mütalaası alınmadan, taraflar sözlü olarak dinlenmeden karar verilir. Dolayısıyla tanık da dinlenmez. 

Mahkumiyet kararı verilirse tayin olunan temel cezadan ¼ oranında indirim yapılır. Koşulları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilir. Ceza ertelenebilir, seçenek yaptırımlara çevrilebilir.

MAHKEME BASİT YARGILAMA USULÜNÜ UYGULAMAKTAN VAZGEÇEBİLİR Mİ?

Delillerin incelenmesi sonucu suçun vasıf ve mahiyetinin değişmesi, cezanın artırılması veya cezaya ek olarak güvenlik tedbirlerinin uygulanması ihtimali doğarsa hakim, re’sen basit yargılama usulünden vazgeçebilir.  

BASİT YARGILAMA SONUNDA VERİLEN KARARA İTİRAZ EDİLEBİLİR Mİ?

Basit yargılama sonucunda verilen karara, karar veren mahkeme nezdinde itiraz edilir. İtiraz üzerine bu kez zorunlu olarak duruşma açılır ve yargılamaya genel hükümlere göre devam edilebilir.  İtiraz sonunda sanık lehine karar verilirse bu karar, itiraz etmeyen diğer sanıklar lehine de uygulanabilir.

Mahkeme, daha önce verdiği karar ile bağlı değildir. Ancak “aleyhe bozma yasağının” bir görünümü olarak sanık dışındaki tarafların itirazı halinde ¼ oranındaki indirim korunur.

İTİRAZ ÜZERİNE DURUŞMA AÇILARAK VERİLEN KARARA İTİRAZ EDİLEBİLİR Mİ?

Duruşma açılarak verilen karar, itiraza tabiyse itiraza, istinafa tabiyse istinafa başvurulabilir.